समर्पण १, सरल एकोद्दिष्ट श्राद्धविधि

सरल एकोद्दिष्ट श्राद्धविधि

      हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार परलोक भएका पितृहरूको स्मरणमा प्रत्येक वर्षं मृत्यु भएको महिना र पक्षको तिथिमा विधिअनुसार एकोद्दिष्ट श्राद्ध गर्नु पर्ने धाlर्मक मान्यता र परम्परा हिन्दू धर्मावलम्बिहरूले अबलम्बन गर्दै अएका छन् । त्यसका अतिरिक्त प्रत्येक वर्षको आश्विन कृष्ण पक्षका १६ वटा तिथिलाई महालय श्राद्ध गर्ने पितृ पक्षको रूपमा मानिन्छ । पितृ पक्षमा सबै हिन्दूहरू आफ्नो सुविधा र गक्ष अनुसार पितृहरूको तिथिमा महालय श्राद्ध गरी पितृहरूप्रति श्रद्धा, भक्ति प्रकट गर्दछन् । पितृहरूप्रति भक्ति पूर्वक गरिने श्राद्धहरू विभिन्न समय, स्थान तथा तिथि पक्ष अनुसार फरकफरक पद्धतिले गर्ने धामिक मान्यता  छः                                               १.  एकोद्दिष्ट श्राद्धः- वार्षिक निश्चित तिथिमा गरिन्छ । यसमा बाबु आमाको अनिवार्य र कसै          कसैले माथि तीन पुस्ता सम्मको पनि गर्ने गर्दछन् ।                                  २.  महालय श्राद्ध:-. वार्षिक एक पटक पितृपक्षमा गरिन्छ ।                                  ३. नान्दी श्राद्धः- यस्तो श्राद्ध विवाह, ब्रतवन्ध, पुराणादि मांङ्गलिक कार्य गर्नुभन्दा अगाडि             गरिन्छ ।                                                                       ४.  एकपार्वण श्राद्धः- पितृ पक्षमा मरेकाहरूको स्मरणमा पितृ पक्षमा गरिने श्राद्ध ।               ५.  तिर्थ श्राद्धः- तिर्थहरूमा गएर गरिने श्राद्ध ।                                           ६.  सपिण्डी (पितृ मिलन)श्राद्धः- मृत्यु भएको १२ औं दिनमा मृतकका तीन पुस्ता अगाडिका     पितृहरुसंग पिण्ड मिलान गरि गरिने श्राद्ध ।

माथि उल्लिखित ६ वटै श्राद्धहरूमा पद्धतिहरू फरफरक छन् । सबै श्राद्धका पद्धतिहरु संस्कृत भाषामा लेखिएका छन् । आजको समाजमा संस्कृत पढेका ब्रम्हणहरूका. कमि हुदै गएको र मानिसहरू आपूmले गरि आएको संस्कार र परम्परालाई झट्ट छोडिहाल्न पनि नसक्ने हुदा विधिपूर्वक श्राद्धको कर्म चलाउन धेरैलाई कठीन हुदै आएको महसुस भएको छ ।

      संस्कृत नजानेका र राम्रोसंग नेपाली भाषा पढ्न, लेख्न जानेकाहरूले पनि श्राद्धको कर्म चलाउन सक्ने गरी पद्धतिलाई सरलिकृत गर्नु आजको आवश्यकता हो । हुनत बजारमा केही त्यस्ता पद्धतिहरु पनि आएका छन् । तर पनि प्रक्रियागत हिसाबले गर्नुपर्ने सानातिना कर्महरु नछुटुन् भन्ने अभिप्रायले गर्नुपर्ने प्रक्रियाका कर्महरुलाई सरल नेपाली भाषामा तथा कर्म अनुसारका सङ्कल्प र मन्त्रहरू संस्कृत भाषामा नै राखेर एकोद्दिष्ट श्राद्धको लागि यो सरल प्रक्रियाको पद्धति तयार गरेको छु । यस पद्धतिबाट धेरै भन्दा धेरै समूहले लाभ उठाउने छन् भन्ने आशा एवं विश्वास लिएको छु ।

      यो सरल प्रक्रियाकको पद्धति तयार गर्न वेदविद्याश्रम संस्कृतविद्यालयको कक्षा ९ को पाठ्यपुस्तकलाई प्रमुख आधार लिइएको छ । यसमा भएका त्रुटी एवं कमि कमजोरिहरूलाई सम्बन्धित क्षेत्रका अनुभवि विद्वान तथा मित्रहरूबाट औंल्याइदिनु भएमा त्यसलाई सुझावको रूपमा लिइने र त्यसबाट पृष्टपोषण समेत हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

इश्वरीप्रसाद घिमिरे                                                                                                                                                                   कामनपा रानीवारी

सरल एकोद्दिष्ट श्राद्धविधि

गौदान संकल्प

साइलि औंलामका कुशको औंठी लगाएर, एउटा दुनामा गाईको मूल्य अर्पण गरेर रुपैयाँ पैसा राख्ने त्यसमा जल राख्ने अनि एउटा कुशको पवित्र, पूmल, जौ, तिल राखेर नं १ मा दिएको मन्त्रले पवित्रद्वारा भूईंमा तर्पण गर्दै जाने ।( गौदान लगायत सप्त मनुष्यलाई समेत तर्पण दिदा सम्म औठि साइली औलामा र त्यसपछि पितृहरुलाई दिन शुरु गरेपछि अन्तसम्म नै चोरी औंलामा लगाउनु पर्ने हुन्छ (dw';'bg ;'j]bL k[i7 @ / & ) ।

१.     तर्पण मन्त्रः ç मनो मे तर्पयत् वाचं मे तर्पयत् प्राणं मे तर्पयत्  चक्षुर्मे तर्पयत् श्रोत्रंं मे तर्पयतात्मानांं में तर्पयत् प्रजां में तर्पयत् पशून्में तर्पयत् गणान् में तर्पयत् गणा में मा पितृषन् ।

कर्ताले कुशपानी लिएर गाई राखेको दुनोलाई छोइ राख्ने, ब्राम्हणले २ नं. मा लेखिएको गोदान संकल्प पढ्ने

२. संकल्प पढ्ने :-हरि ॐ तत्सत् ३ ॐ विष्णु ३ अद्यः श्रीमद्भगवतो महाँपुराणपुरुषोत्तमस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्यसकल जगतश्रृष्टिकारिणो ब्राम्हणो व्दितीये परार्धे श्री श्वेतबराह कल्पे, वैवस्वतमन्वन्तरे अष्टाविंशतितमे सत्यत्रेताव्दापरान्ते, कलियुगे तस्य प्रथमचरणे जम्बूव्दीपे हिमवत्पर्वतैक नेपाल देशे, गङ्गादेव्याः उत्तरकोणे, पाशुपत क्षेत्रे तद्अन्तर्गत वाग्मती पश्चिम दिग्भागे  ..........नगरे/ग्रामे यहः पुण्यभुमौ  षष्टिसम्वत्सराणाम्मध्ये ....................नाम सम्बत्सरे, श्रीसूर्य उत्तरायणे/दक्षिणायणे ................ऋतौ सौरेणरचान्द्रेण मासोत्तमे ...........मासे चान्द्रेण शुक्लपक्षे शुक्ले÷कृष्णपक्षे कृष्णे ..............तिथौ .............वासरे .....राशि स्थिते श्रीसूर्ये ..............राशि स्थितौ देवगुरौ .......... राशि स्थिते चान्द्रमसि शेषेशु ग्रहेशु यथा यथा स्थान स्थितेषु सत्सु एवं ग्रह गण विशेषण विशिष्टायाम् अद्येह अमुक गोत्र अमुक त्रिप्रवर मध्यन्दिनीय शाखान्तर्गत शुक्लययुर्वेदाध्यायी अमुक शर्माहं (वर्माहं, गुप्ताहं) सकलपापक्षयपूर्वक श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थ अमुक गोत्रस्य (गोत्रयाः) अस्मत्पितुः (मातुः)  अमुक शर्मणे वसुस्वरुपस्य (अमुक नाम्नी देव्या वसुस्वरुपाया) अद्यकर्तब्य सांम्वत्सरैकोद्दिष्ट/पार्वण श्राद्ध कर्तृत्वाधिकारसिद्धये पूर्वदिने भक्ष्याभक्षस्पृस्यास्पृस्य चोष्याचोष्यादि सकल प्रत्यवाय परिहारपूर्वक कर्माधिकारार्थ देह शुद्ध्यर्थ भूमि शुद्ध्यर्थञ्च इमां सर्वप्रायश्चित्त प्राजापत्यानुकल्पीभूतां गां तत्प्रत्याम्नायीभूतं व्यवाहारोकल्पितं द्रब्यं रुद्रदैवतं (विष्णुदैवतं) अमूक गोत्राय अमुक शर्मणे ब्राम्हणाय प्राश्चित्त गोदानत्वेन तुभ्यमहं संप्रददे ।

पूmल लिइ हात जोडेर गाईको प्रार्थाना— कपिले सर्वदेवानाम् पूजनियसि रोहिणी । तिर्थदेव मयी यस्मात् अथः शान्तिम् प्रयच्छमे ।।                                                        गावोमें अग्रतः सन्तु गावो मैं सन्तु पृष्ठतः। गावो में हृदये सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ।।                               नं. ३ को मन्त्र पढेर दान प्रतिष्ठाको रुपैयाँलाई पूजागर्ने  र रुपैयाँ हातमा लिई  दानप्रतिष्ठाको संकल्पमन्त्र पढेर ब्राम्हणको हातमा राखिदिने:-

ॐ अद्य कृतैतत् सर्वप्रायश्चित्त निमित्तक गोदान कर्मणः (गोप्रत्याम्नायी भूत द्रव्यदान कर्मणो) प्रतिष्ठा साङ्गता सिद्धयर्थमिदं दान प्रतिष्ठा द्रवं रौप्यखण्डं चन्द्र दैवतं अमुक गोत्राय अमुक शर्मणे सुपुजिताय ब्राम्हणाय दानप्रतिष्ठात्वेन तुभ्यमहं संप्रददे ।  

ब्राम्हणले यो स्वस्ति मन्त्र पढि कर्तालाई अभिशेष गरिदिने -                              कोदात्कस्मा˜दात् कोमादात्कस्मा ˜अदात्कामो दात्कामायादात्कामोदाता कामैतत्ते .

तर्पण संकल्प:-                                                                   कुश, तिल, जल लिएर ३ नं मा लेखिएको  तर्पण संकल्प गर्ने ।

३. मन्त्रः- हरि ॐ तत्सत् ३ ॐ विष्णु ३ अद्येहेत्यादि पूर्वसंकल्पमुचार्य अमुक गोत्र अमुक प्रवर मध्यन्दिनीय शाखान्तर्गत शुक्लययुर्वेदाध्यायी अमुक शर्माहं (वर्माहं, गुप्ताहं)अमुक गोत्रस्य (गोत्रायाः) अस्मतत्पितुः (मातुः) अमुक शर्मणे (अमुक नाम्नी देव्याः) वसुस्वरुपस्य (वसुस्वरुपायाः) एकोद्दिष्टश्रद्धाङ्गत्वेन, (पार्वणश्रद्धाङ्गत्वेन) श्रीमतपरमेश्वर प्रीतये देवर्षीणाम्, मनुष्याणाम्, दिव्यपितृणाम, स्वपितृणाम् च तर्पणमहं करिष्ये । कुशपानि भूइमा छाडिदिने ।

देवर्षि तर्पणः-

 पूर्वतर्फ फर्केर अर्घपात्र वा नभए दुनामा पवित्रको टुप्पो माझि र चोरी औंलातर्फ फर्काएर जौ, कुश, चन्दन, अक्षता, पूmलपाती लिएर नं. ४ को मन्त्र पढ्दै देवर्षिहरुलाई आव्हान गर्ने र देवतीर्थबाट विश्वेदेवहरुलाई एक एक अंजली तर्पण दिने ।

४. मन्त्रः- ॐ विश्वेदेवासऽआगत श्रृणुतामऽइम (ǵगुं)  हवम् । एदं बर्हिर्निषीदत ।। ॐ विश्वेदेवाः श्रृणुतेम ♀ हवम्मे येऽअन्तरिक्षे यऽउपद्यविष्ठ ।। येऽअग्निजिह्वाऽउतवा यजत्राऽआसद्यास्मिन् बर्हिषि मादयध्वम् ।।      ॐ भुर्भुवः स्वः ब्रम्हादयो देवा इहआगच्छन्तु इह तिष्ठन्तु गृहण्न्त्वेतान्जलान्जलीन् ।

ॐब्रम्हा तृप्यताम्, ॐविष्णु तृप्यताम्, ॐ रुद्रस्तृप्यताम्, ॐ प्रजापतिस्तृप्यताम्, ॐ देवास्तृप्यताम्, ॐ छन्दांसिस्तृप्यताम्, ॐ वेदास्तृप्यताम्, ॐ ऋषयस्तृप्यताम्, ॐ  पुणाचार्यस्तृप्यताम्, ॐ  गन्दर्वास्तृप्यताम्, ॐ इतराचार्यास्तृप्यताम्, ॐ सम्वत्सरसावयवतृप्यताम्, ॐ देव्यतृप्यताम्, ॐ अप्सरसस्तृप्यताम्, ॐ देवानुगास्तृप्यताम्, ॐ नागास्तृप्यताम्, ॐ स्तृप्यताम्, ॐ सागरातृप्यताम्, ॐ पर्वतातृप्यताम्, ॐ सरिततृप्यताम्, ॐमनुष्यास्तृप्यताम्, ॐ यक्षातृप्यताम्, ॐ राक्षांसितृप्यताम्, ॐ पिशाचास्तृप्यताम्, ॐ सुपर्णास्तृप्यताम्, ॐ भूतानितृप्यताम्, ॐ पशवतृप्यताम्, ॐ वनस्पतयस्तृप्यताम्, ॐ ओषधयस्तृप्यताम्, ॐ भूतग्रामचतुर्विधस्तृप्यताम् ॐ मरीचिस्तृप्यताम्, ॐ अत्रिस्तृप्यताम्, ॐ अंगिरास्तृप्यताम्, ॐ पुलस्त्यस्तृप्यताम्, ॐपुलमस्तृप्यताम्, ॐ क्रतुस्तृप्यताम्, ॐप्रचेतास्तृप्यताम्, ॐ वसिष्ठस्तृप्यताम्, ॐ भृगुस्तृप्यताम्, ॐ नारदस्तृप्यताम्,

मनुष्य तर्पणः -

जनैको माला लगाउने र तलको मन्त्र पढ्दै आव्हान गर्ने र उत्तरतर्फ फर्किने र पवित्रको टुप्पो कान्छी औंलाको फेदतर्फबाट (कायतीर्थ) पानी पर्ने गरी राख्ने  नं. ५ को मन्त्र पढ्दै कुशपानीले २।२ अंजली दिने ।

५. मन्त्रः- ॐ भूर्भुवः स्वःसनकादयः सप्तमनुष्या इहागच्छन्त्वि इह तिष्ठन्तु गृहण्न्त्वेताञ्जलाञ्जलीन् ।  ॐ सनकस्तृप्यम्, ॐ सनन्दनस्तृप्यम्,  ॐ सनातनस्तृप्यन्ताम्, ॐ कपिलस्तृप्यम्,  ॐ आसुरिस्तृप्यम्, ॐ वोढुस्तृप्यम्,   ॐ पञ्चशिखस्तृप्यम्

दिब्यपितृ आव्हान:-                                                         अपसव्य हुने, देब्रेघुँडा तेर्सो पारेर दक्षिण फर्किने र ६ नं.को मन्त्र पढ्दै आव्हान गर्ने                                                                             ६. मन्त्रः- ॐ उसन्तस्त्वा निधिमह्युशन्तः समिधीमहि । उशन्तुशतऽआवह पितृन् हविषेऽवत्तवे ।।             ॐ आयन्तु नः पितरः सोम्यासोग्निष्वात्ताःपथिभिर्देवयानैः । अस्मिन्यज्ञेस्वधयामदन्तोधिबु्रवन्तु तेवन्त्वस्मान् ।।

दिब्यपितृतर्पण:-                                                            देब्रेघुँडा मार्ने, हातमा खगौतो राख्ने, खगौतोको टुप्पो बुढिऔलाको फेदतर्फ फर्काउने  (पितृतीर्थ)  पवित्रको टुप्पो आपूmतिर फर्काउने, खगौतोमा कुश, तिल, चन्दन, पूmल राख्ने र नं. ७ को मन्त्र पढेर ३।३ अ‍ैजली दिने                                         ७. मन्त्रँ:- ॐ काव्यवाडनलादयो दिव्यपितर इहागच्छन्त्वि इह तिष्ठन्तु गृहण्न्त्वेताञ्जलाञ्जलीन् ।        ॐ काव्यवाडनलस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा नामः ३ । ॐ सोमस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा नमः ३ ।  ॐ यमस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा नमः ३ ।  ॐ अर्यमास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा नमः ३ ।    ॐ अग्निष्वात्तास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तेभ्यः स्वधा नमः ३ ।   ॐ सोमपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तेभ्यः स्वधा नमः ३ ।  ॐ वर्हिषदस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तेभ्य स्वधा नमः ३ । ॐ यमाय नमः ३ । ॐ धर्मराजायै  नमः ३ । ॐ मृतवे नमः ३ । ॐ अन्तकाय नमः ३ ।ॐ वैवस्वताय नमः ३ । ॐ कालाय नमः ३ । ॐ सर्वभूतक्षयाय नमः ३ । ॐ औदुम्बराय नमः ३ । ॐ दध्नाय नमः ३ । ॐनीलाय नमः ३ । ॐपरमेष्ठिने  नमः ३ । ॐवृकोधराय नमः ३ । ॐ चित्राय नमः ३ । ॐ नमः चित्रगुप्ताय नमः ३ ।                                                                                                                                                                       स्वपितृ आव्हानाः- सोहि आसनमा रहेर नं. ८ को मन्त्र पढेर आफ्ना स्वपितृहरुलाई आव्हान गर्ने.  

८. मन्त्रः- ॐ आगच्छन्तु में पितर इमान् गृहण्न्त्वेताञ्जलाञ्जलीनिति पितृनावाह्य तर्पयत् ।          ॐ उदीरतामवरऽउत्परासऽउन्मध्यमाः पितरः सोम्यासः । असुं य ईयुरबृकाऽऋतज्ञास्ते नोवन्तु पितरो हवेषु ।। तलको मन्त्र पढ्दै आफ्ना पितालाई प्रथमाञ्जली दिने .                                        स्वपितृ तर्पण                                                                                                                                            ९ को मन्त्र पढ्दै आफ्ना पितालाई प्रथमाञ्जली दिने .                                ९. मन्त्रः- ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत्पिताऽमुकशर्मा वसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रथमाञ्जली

ॐ अंगिरसो नः पितरो नवग्वाऽअथर्वाणे भृगवः सोम्यासः ।                                                                              तेषां व्वयʊसुमतौ  यज्ञियानामपिभद्रे सौमनसे स्याम ।।                                                           

नं. १० को मन्त्र पढ्दै द्वितीयाञ्जली दिने                                               १० . नं. मन्त्र ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत्पिताऽमुकशर्मा वसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति द्वितीयाञ्जली दद्यात् । ॐ आयन्तु नः पितरः सोम्यासोग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।                                   अस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोधिब्रुबन्तु तेवन्त्वस्मान् ।।                                       नं. ११ को मन्त्र पढ्दै तिृतीयाञ्जली दिने                                         नं. मन्त्र ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत्पिताऽमुकशर्मा वसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति तिृतीयाञ्जली दद्यात् ।                                                                   ॐ उर्जं वहन्तीमृतं घृतम्पयः कीलालं परिस्रुतम् । स्वधास्थ तर्पयत् में पितृन् ।।

पितामह :-                                                                १२ को यो मन्त्र पढ्दै पितामहलई द्वितीयाञ्जली दिने .                            १२. मन्त्र ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत्पितामहाऽमुकशर्मा रुद्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति पितामहाय प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।                                                          ॐ पितृभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नामः पितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नामः प्रपितामहेभ्यः स्वधायिभ्यः स्वधा नामः । अक्षन्न्पितरोमीदमन्त पितरोतीतृप्यन्त पितरःसुन्धध्वम् ।                                                                                                                       

नं. १३ को मन्त्र पढ्दै पितामहलई द्वितीयाञ्जली दिने

१३. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत्पितामहाऽमुकशर्मा रुद्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति पितामहाय द्वितीयाञ्जली दद्यात् ।                                                         ॐ ये चेह पितरो ये च नेहयांश्च विद्ययाँ ऽउचन प्रविद्य ।                                                                                      त्वं वेत्थयतितेजातवेदः स्वधाभियज्ञ♀सुकृतञ्जुषस्व ।।         

नं. १४ को मन्त्र पढ्दै पितामहलई तृतीयाञ्जली दिने

१४. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत्पितामहाऽमुकशर्मा रुद्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति पितामहाय तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                                                         ॐ मधुवाताऽऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्तोषधीः ।।

 प्रपितामह                                                                 १५ नं. को मन्त्र पढ्दै प्रपितामहलाई प्रथमाञ्जली दिने                                 १५. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् प्रपितामहोऽमुकशर्मा आदित्यस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रपितामहाय प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।                                                     ॐ मधु नक्तमुतोषसो मधुमात्पार्थिव♀रजः । मधु द्यौरस्तुनः पिता ।।

नं. १६ को मन्त्र पढ्दै प्रपितामहलाई द्वितीयाञ्जली दिने                                  १६. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् प्रपितामहोऽमुकशर्मा आदित्य्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रपितामहाय द्वितीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                     ॐमधुमान्नो बनस्पतिर्मधुमाऽअस्तु सूर्यः । माध्वीर्गावो भवन्तु नः ।।                                                            

नं. १७ को मन्त्र पढ्दै प्रपितामहलाई तृतीयाञ्जली दिने                                        

१७. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् प्रपितामहोऽमुकशर्मा आदित्य्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रपितामहाय तृद्वतीयाञ्जली  दद्यात् ।

ॐ आमा वाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे ।                                     आमा गन्ता पितारामातरा चामा सोमोऽअमृतत्वेन गम्यात् ।।

हजुरआमालाई     lktfdxL                                                                                                                          नं. १९ को मन्त्र पढ्दै आफ्नी हजुर आमालाई प्रथमाञ्जली, द्वितीयाञ्जली, तृतीयाञ्जली दिने      १९. ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् पितामही अमुकनाम्नी देवी रूद्रस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति पितामही प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।                                                        ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् पितामही अमुकनाम्नी देवी रूद्रस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति पितामही द्वितीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                          ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् पितामही अमुकनाम्नी देवी रूद्रस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति पितामही तृतीयाञ्जली  दद्यात् ।

बुढीहजुरआमालाई- k|lktfdxL                                                            नं. २० को मन्त्र पढ्दै आफ्नी बुढी हजुर आमालाई प्रथमाञ्जली, द्वितीयाञ्जली, तृतीयाञ्जली दिने

२०. ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् प्रपितामही अमुकनाम्नी देवी आदित्यस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति प्रपितामही प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।                                                ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् प्रपितामही अमुकनाम्नी देवी आदित्यस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति प्रपितामही द्वितीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                     ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् प्रपितामही अमुकनाम्नी देवी आदित्यस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति प्रपितामही तृतीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                     ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

मामाघर हजुरर्बालाई - मातामह                                                  नं. २१ को मन्त्रहरु पढ्दै मातामहलाई प्रथमाञ्जली दिने                             २१. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् मातामहोऽमुकशर्मा वसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति मातामहाय प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।

ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

नं. २२ को मन्त्रहरु पढ्दै मातामहलाई द्वितीयाञ्जली दिने                                                           २२. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् मातामहोऽमुकशर्मा वसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति मातामहाय द्वितीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                                  ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।                          

नं. २३ को मन्त्रहरु पढ्दै मातामहलाई तृतीयाञ्जली दिने                                २३. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् मातामहोऽमुकशर्मा वसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति मातामहाय तृतीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                          ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

मामाघर बुढा हजुर्बा - प्रमातामह                                                       नं. २४ को मन्त्रहरु पढ्दै प्रमातामहलाई प्रथमाञ्जली दिने                              २४. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् प्रमातामहोऽमुकशर्मा रूद्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रमातामहाय प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।                                                        ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

नं. २५ को मन्त्रहरु पढ्दै प्रमातामहलाई द्वितीयाञ्जली दिने                               २५. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् प्रमातामहोऽमुकशर्मा रूद्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रमातामहाय द्वितीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                        ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

नं. २६ को मन्त्रहरु पढ्दै प्रमातामहलाई तृतीयाञ्जली दिने                           २६. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् प्रमातामहोऽमुकशर्मा रुद्रस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति प्रमातामहाय तृतीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                        ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।     

मामाघर खुढा हजुर्बा -बृद्धप्रमातामह                                                नं. २७ को मन्त्रहरु पढ्दै बृद्ध प्रमातामहलाई प्रथमाञ्जली दिने२७.                                                 ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् बृद्धप्रमातामहोऽमुकशर्मा आदित्यस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति बृद्धप्रमातामहाय प्रथमाञ्जली  दद्यात् ।                                                   ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

नं. २८ को मन्त्रहरु पढ्दै बृद्ध प्रमातामहलाई द्वितीयाञ्जली दिने                           २८. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् बृद्धप्रमातामहोऽमुकशर्मा आदित्यस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति बृद्धप्रमातामहाय द्वितीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                   ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

नं. २९ को मन्त्रहरु पढ्दै बृद्ध प्रमातामहलाई तृतीयाञ्जली दिने                           २९. ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् बृद्धप्रमातामहोऽमुकशर्मा आदित्यस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति बृद्धप्रमातामहाय तृतीयाञ्जली  दद्यात् ।                                                   ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

मामाघर आँबै -मातामही                                                          नं. ३० को मन्त्रहरु पढ्दै मातामहीलाई प्रथमाञ्जली, द्वितीयाञ्जली, तृतीयाञ्जली दिने

३०. ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मन्मातामही अमुकनाम्नी देवी वसुस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा ३ । इति मातामही प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                                 ॐ आमा वाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे ।                                      आमा गन्ता पितारामातरा चामा सोमोऽअमृतत्वेन गम्यात् ।।

मामाघर बुढीआँबै -प्रमातामही                                                                                                                   नं. ३१ को मन्त्रहरु पढ्दै प्रमातामहीलाई प्रथमाञ्जली, द्वितीयाञ्जली, तृतीयाञ्जली दिने      ३१. ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मस्मत्प्रमातामही अमुकनाम्नी देवी रूद्रस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा ३ । इति प्रमातामही प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                          ॐ आमा वाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे ।                                     आमा गन्ता पितारामातरा चामा सोमोऽअमृतत्वेन गम्यात् ।।

मामाघर झन् बुढीआँबै -बृद्धप्रमातामही                                              नं. ३२ को मन्त्रहरु पढ्दै बृद्ध प्रमातामहीलाई प्रथमाञ्जली, द्वितीयाञ्जली, तृतीयाञ्जली दिने 

३२. ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मस्मद् बृद्धप्रमातामही अमुकनाम्नी देवी आदित्यस्वरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा ३ । इति बृद्धप्रमातामही प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् । ॐ आमा वाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे ।  आमा गन्ता पितारामातरा चामा सोमोऽअमृतत्वेन गम्यात् ।।

बाँकी अन्य 

मरेका समस्त पितृहरूको निमित्त तर्पण दिने क्रम यसप्रकार छः-

श्लोकमा

ताताम्बात्रियतं सपत्नजननी मातामहादित्रयं ।

सस्त्रि स्त्रीतनयादि तातजननीस्वभ्रातरः सस्त्रियः ।।      

ताताम्बात्म भगिन्य पत्यधवयुग जायापिता सद्गुरुः ।

शिष्याप्ताः पितरो महालयविधौ तीर्थे तथा तर्पणे ।।

ॐ आब्रम्हतम्बपर्यन्तं देवर्षिपितृमानवाः । 

तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः ।।   

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च ।

गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये वान्धवा मृताः ।।    

ते तृप्तिमखिला यान्तु ये चास्मत्तोयकाङ्क्षिणः। ये बान्धवाऽबान्धवा येऽन्यजन्मनि बान्धबाः ।।         ते सर्वे तृप्तिमायन्तु मद्दत्तेनाम्बुनाऽखिलाः । देवासुरास्तथा यक्षा नागा गन्दर्व राक्षसाः ।।         पिशाचा गुह्यकाः सिद्धाः कूष्माण्डास्तरवः खगाः । जलेचरा भूमिचरा वा्यवाहाराश्चजन्तवः ।।            ते तृप्तिमखिला यान्तु मद्दत्तेनाम्बुनाऽखिलाः । नरकेषुसमस्तेषु यातनाषु च ये स्थिताः ।। तेषामाप्यायनायैतद्दीयते सलिल्रं मया । अतीतकुलकोटीनां सप्तद्वीपनिवासिनां ।।  आब्रम्हभुवनाँल्लोकानिदमस्तु तिलोदकम् । यत्र क्वचन संस्थानां क्षुतिृष्णोपहतात्मनाम् ।। यदंक्ष्ययमेवास्तु मयादत्तंं तिलोदकम्  ।।

भावार्थ भाषामा

मरेका समस्त पितृहरूको निमित्त तर्पण दिने क्रम यसप्रकार छःँ 
1. पिता, पितामह र प्रपितामहँ३=३, 
2. माता, पितामही, प्रपितामहीँ३ =६,
3. सौतेनी आमा १=७, 
4. मतामह, प्रमातामह, बृद्धप्रमातामह ३=१०,
5. मातामही, प्रमातामही, बृद्धप्रमातामही ३=१३, 
6. आफ्नी धर्मपत्नी १=१४,
7. छोराछोरी (कतिवटालाई दिनु पर्ने हो सोही अनुसार गणना गर्ने ) १,=१५,
8. बाबु बाजे र बुढावाजे तर्फका सौतेनी आमाहरुलाई ।   
9. जेठाकान्छ बाबु सपत्नीक(कतिवटालाई दिनु पर्ने हो सोही अनुसार गणना गर्ने)  १=१६,
10. मामा,    माइजु (कतिवटालाई दिनु पर्ने हो सोही अनुसार गणना गर्ने)२=१८,       
11. आफ्ना दाइ, भाई र उनका पत्नी (भाउजु,बुहारी)सपत्नीक(कतिवटालाई दिनु पर्ने हो                 सोही अनुसार गणना गर्ने)=२,
12. पति पुत्र सहितका फुपू सापत्यक(कतिवटालाई दिनु पर्ने हो सोही अनुसार गर्ने) १=१९,         13. पति, पुत्र सहितको सानी, ठूली आमा(कतिवटालाई दिनु पर्ने हो सोही अनुसार गर्ने) १=२०, 
14. पति, पुत्र सहितका दिदीबहिनी सापत्यक (कतिवटालाई दिनु पर्ने हो सोही अनुसार गर्ने) १=२१, 15. सासू स्वसुरा २=२३, गायत्री गुरु १=२४, वेद दीक्षा गुरु १=२५, 
16.शिष्य १=२६ ।              

   
ॐ अद्येहामुकगोत्राऽस्मत् ........... अमुकनाम्नी देवी वसु/रुद्र/आदित्य स्ववरुपास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा ३ । प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात्

1. जेठाबाबु कान्छाबाबुलाई सपत्निकानां ।                                                         ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् .........ऽमुकशर्मा बसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति                 प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                                              2.  मामाहरुलाई स्त्री सहित दिने ।                                                           ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् ..मातुल ऽमुकशर्मा सपत्निकानां बसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै   स्वधा ।   इति प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                                          3.    आफ्ना दाजुभाइहरुलाई स्त्री सहित                                                                                                        ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् भ्राता ऽमुकशर्मा सपत्निकानां बसुस्वरुपस्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै         स्वधा । इति प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                                          4.  पूmपुहरुलाई पतिसहित                                                                                                                           ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् पितृशोषा ऽमुक नाम्नीदेव्या सापत्यं बसुस्वरुपयास्तृप्यतामिदं तिलोदकं             तस्यै स्वधा । इति प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                             5.   ठूलीआमा सानिआमाहरुलाई पति सहित                                                                                           ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् ज्येष्ठ/कनिष्ठ माता ऽमुक नाम्नीदेव्या सापत्यं बसुस्वरुपयास्तृप्यतामिदं तिलोदकं          तस्यै स्वधा । इति प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।                          6. आफ्नी दिदीबहिनीहरुलाई पति सहित                                                        ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् ज्येष्ठ/मध्यम/कनिष्ठ भगिनी ऽमुक नाम्नीदेव्या सापत्यं            बसुस्वरुपयास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्यै स्वधा । इति प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली                दद्यात् ।                                                                            7.ससुरा(जायपिता)लाई सपत्निकानां                                                                                                         ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् जायपिता ऽमुक शर्मणो सपत्निकानां बसुस्वरुपयास्तृप्यतामिदं लोदकं  तस्मै  स्वधा । इति प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात्                                         8.    गायत्री गुरु                                                                      ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् गायत्री गुरु ऽमुक शर्मणो बसुस्वरुपयास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति   प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली  दद्यात् ।

9. दीक्षा गुरु

     ॐ अद्येहामुकगोत्रोऽस्मत् दीक्षा गुरु ऽमुक शर्मणो बसुस्वरुपयास्तृप्यतामिदं तिलोदकं तस्मै स्वधा । इति  प्रथमाञ्जली  द्वितीयाञ्जली तृतीयाञ्जली दद्यात् ।

ब्राम्हणले नं. ३३ को मन्त्र पढ्ने ।कर्ताले अटुटरुपमा तर्पण जलधारा लगाइरहने,                                     ३३. ॐ आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं देवर्षिपितृमानवाः । तृप्यन्तु पितरः सर्वे मातृमातामहादयः ।।                               पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे तथैव च । गुरुस्वसुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः ।।                    ते तृप्तिमखिलं यान्तु ये चास्मतोयकाङ्क्षिण । ये बान्धवाबान्धवा वा येऽन्यजन्मनि बान्धवाः ।। ते सर्वे तृप्तिमायान्तु मद्देनाम्बुनाखिलाः । देवासुरा तथा यक्षा नागा गन्दर्भराक्षसा ।। पिशाचा गुह्यकाःसिद्धः कुष्माण्डास्तरवः खगाः । जलेचरा भूमिचरा वा्य्वाहाराश्च जन्तवः ।। ते तृप्तिमखिला यान्तु मद्दत्तेनाम्बुनाखिला । नरकेषु समस्तेषु यातनासु च ये स्थिताः । तेषामाप्यायनायैतद्दीयते सलिलं मया । अतीतकुलकोटिनां सप्तद्वीपनिवासिनाम् ।। ॐ आब्रह्मभुवनाँल्लोकानिदमस्तु तिलोदकम् ।यत्रक्वचन संंस्थानां क्षुत्तुष्णोमहतात्ममान् ।। इदमक्षय्यमेवास्तु मया दत्तं तिलोदकं ।

बस्त्रनिष्पीडनम्                                                                                                                                                                             कर्ताले जनैको शिखा तर्पण दिएको भाँडाको पानीमा भिजाएर बहिपटि निचोरी दिने । ब्रम्हणले नं. ३४ को मन्त्र पढ्ने । ३४. ॐ ये के चास्मत्कुले जाता अपुत्रा गोत्रिणो मृता । ते पिवन्तु मयादत्तं बस्त्रनिष्पीडनोदकम्घ ।।

ब्रम्हादिको पूजा                                                                      नं.३५ को मन्त्रले सव्य भएर आचमन गर्ने अनि पूर्व फर्केर तर्पण दिएको जलपात्रमा ब्रम्हादिको पूजागर्ने ।                                                नं. ३५ ॐ ब्रम्ह जज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद्विसीमतः सुरुचो बेनऽआवः ।  सबुध्न्याऽउपमाऽअस्य विष्ठाः सmश्चयोनिमसतश्च विव ।। ॐ ब्रम्हणे नामः ।                                                                                                                                                                                 विष्णुको पूजा                                                                                                                      ॐ इदं विष्णुविचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् । समूढमस्यपा ♀ सुरे स्वाहा ।। ॐ विष्णवे नमः ।                                                           रुद्रको पूजा                                         ॐ नमस्ते रुदमन्यबऽउतोतऽइषवे नमः । बाहुभ्या मूतते नमः । ॐरुद्राय नमः ।                                            सावित्रीको पूजागर्ने                                        ॐ भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात् ।।  ॐ सावित्रै नमः ।                           मित्रको पूजागर्ने                                       ॐ मित्रस्य चर्षणी धृतो वो देवस्य सानसि । द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम् । ॐ मित्राय नमः ।                                             बरुणको पूजागर्ने                                   ॐ वरुणसेत्तम्भनमसि वरुणस्य स्कम्भसर्जनीस्थो वरुणस्य ऋतसदन्यसि । ॐ वरुणाय नमः । े

सूर्यलाई अर्ध दिने मन्त्र नं.                                                       ३६ को मन्त्र पढ्ने र सूर्यलाई अर्घ दिने  ३७ को मन्त्र पढेर सूर्यलाई उपस्थान गर्ने ।   ३६. ॐ एहि सूर्य सहस्रांशो तेजोराशे जगत्पते । अनुकम्पयमां भक्त्या गृहाणाघ्र्यं दिवाकर ।।                                ३७. ॐ अदृश्रमस्य केतवो विरश्मयो जनाँ ऽअनु । भ्राजन्तोऽअग्नयो यथा । उपयामगृहितोसि सूर्यायत्वा ब्भ्राजिस्टस्त्वन्देवेष्वसि ब्भ्राजिष्ठोहम्मनुष्येषु भूयासम् । ॐ हǵसः शुतिषद्धसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत् । नृषद्वरसदृतस व्योमसदव्जागोजाऽऋतजाऽअद्रिजा ऋतम्बृहत् ।

...

दिशां दिग्देवानाञ्च प्रणमनम्                                                                                                                    असनबाट उठेर नं. ३८ को मन्त्र पढ्दै दायाँतर्फबाट सबै दिशालाई घुमेर नमस्कार गर्दै जाने           .३८. ॐ प्राच्यै दिशे नमः ॐ इन्द्राय नमः ..ॐ आग्नेयै  दिशे नमः ॐ अग्नये नमः ॐ दक्षिणायै दिशे नमः ॐ यमाय  नमः  ..ॐ नैऋत्यै दिशे नमः  ..ॐ निऋतये नमः ॐ प्रतिच्यैै दिशे नमः  ॐ वरुणाय नमः  ॐ वायव्यै दिशे नमः  ॐ वायवे नमः  ॐ उदिच्यै दिशे नमः  ॐ कुवेराय नमः  ॐ ऐशान्यै दिशे नमः  ॐ इशानाय दिशे नमः  ॐ उध्र्वायै दिशे नमः  ॐ ब्रम्हणे नमः  ॐ अधो दिशे नमः  ॐ अनन्तायै दिशे नमः  ।

आसनमा बसेर नं. ३९ को मन्त्रहरुपढ्दै नमस्कार गर्ने                                    ॐ ब्रम्हणे नामः, ॐ अग्नये नामः, ॐ र्पथिव्यैे नामः, ॐ ओषीभ्योे नामः, ॐ वाचस्पतये नामः, ॐ विष्णवे नामः, ॐ महद्भ्योे नामः, ॐ अद्भ्यो नामः, ॐ अपां पतये नामः, ॐ वरुणाये नामः,

मुखविमर्शनम्                                                                                                                                               तर्पण दिएको जल हातले चलाउदै नं. ४० को मन्त्र पढ्ने ।                                ४०. ॐ संवर्चसा लपयसा सन्तनूभिरगन्मही मनसा स ǵशिवेन ।                                त्वष्टा सुदत्रो विदधातु रायोनुमाष्र्टु तन्वो यद्विलिष्टम् ।।

चक्षु स्पर्शः                                                                                                                                                    नं. ४१ मन्त्र पढेर तर्पण दिएको जल बुढी र साइलि औंलाले चलाएर आँखामा लगाउने ।          ४१. ॐ तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतǵशृणुयाम शरदः शतं परब्रवाम पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतमदीना स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात् ।।

४२ नं. पढेर तर्पण दिएको पात्र र तर्पणपात्र राखेको कुशहरु उठाएर पर सारी विषर्जन गरी दिने   .   

४२ मन्त्र:- ॐ देवागातुविदोगातुं वित्वागातुमित । मनसस्पत इमं देवयज्ञ ǵस्वाहा वातेधा ।

इति तर्पणविधिः समाप्त 

एकोद्दिष्टश्राद्ध विधि आरम्भ

नं. १ को मन्त्र पढेर दीप प्रज्वलन गरी दीयोको अक्षता, धूप, दीप, नैवेद्य, भेटी चढाएर पूजा गर्ने:-                                                                 १. हरिॐ नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुवाहवे ।                                                                      सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटि युगधारिणे नामः ।।

नं.२. को मन्त्र पढेर ब्राम्हण निमन्त्रणा गर्ने:-                                                

२. ॐअद्येह  अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितु/ अस्मत्मातु, अमुक शर्मणो/अमुक नाम्नी देबी वसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे अनेन ताम्बूलगन्धपुष्पाक्षतेन त्वं मया निमन्त्रित ।        ॐ निमन्त्रितोस्मि । इति प्रतिवचनम्

अंञ्जलीवद्ध गरेर नं. ३ को मन्त्र पढ्न                                                  ३. ॐअक्रोधनैः शौचपरैः सततं ब्रम्हवादिभिः ।  भवितव्यं भवद्भिश्च मया च श्राद्धकारिणा ।।                 सर्वायासविनिर्मुक्तैः कामक्रोध विवर्जितैः । भवितव्यंभविद्भिर्नोऽद्यतने श्राद्ध कर्मणि ।।   ॐ भवितव्यम् । इति प्रतिवचनम्

४. पादार्घः ब्राम्हणको अगाडि एउटा दुनामा पानी राख्ने र नं. ४ को मन्त्र पढ्दै पूmल र कुशका टुक्राले ब्राम्हणको पाउ धुने ।                                            ४. हरिॐ नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादाक्षिशिरोरुवाहवे ।                                                                    सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटि युगधारिणे नामः ।।                                     यत्फले कपिलादाने कातिक्यां ज्येष्ठ पुष्करे ।                                                                                                  तत्फलं पाण्डवश्रेष्ट विप्राणां पादशौचने ।

नं. ५ मोटकपानी हातमा लिने र मन्त्र पढिसकेपछि मोटक पानी ब्राम्हणको पाउमा चढाउने        ५. ॐअद्येह  अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितु/अमुक शर्मणो/अस्पत्मातु/अमुक नाम्नी देबी वसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे एष पादार्घस्ते स्वधा ।

नं. ६ सव्य भएर आचमन गर्ने र मन्त्र पढ्दै ब्राम्हणलाई गृहमा बोलाउने र फेरी अपसव्य भै तल उल्लिखित वार्ता गर्ने:     
६. ॐआगत युयम् । ॐ सुस्वागता वयम् । ॐ इदंमासनमास्याताम् । ॐ आसे । इति प्रतिवचनम्

कर्मपात्र  निर्माण                                                             नं. ७ को तीन कण्डिका मन्त्रहरु पढ्दै एउटा तामाको भाँडोमा कुशका टुक्र, मोटक पवित्र, जल, तिल, पूmल, चन्दन, अक्षता राखेर देवताहरुलाई आव्हान गरेर कर्मपात्र निर्माण गर्न ७. मन्त्रँॐयद्देवादेवहेडनन्देवाश्चक्रिमा वयम् ।                                                                                                    अग्निर्मा तस्मादेनसो विश्वान् मुञ्चत्वǵहसः ।।                                           ॐ यदि दिमा यदि नक्तमेनाʊसि चक्रिमावयम् ।                                                वायुर्मा तस्मादेनसो विश्वान् मुञ्चत्वǵहसः ।।                                              ॐ यदि जाग्रद्यदि स्वप्नऽएना ʊ सि चक्रिमावयम् ।                                             सूर्योर्मा तस्मादेनसो विश्वान् मुञ्चत्वǵहसः ।।                                               कर्मपात्रमा मोटक पवित्र राख्ने मन्त्रः-ॐ पवित्रेस्थो व्वैष्णव्व्यौसवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यछिद्रेणपवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः । तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुने तच्छकेयम् ।                                                  जल राख्ने मन्त्रः- ॐ  शन्नेदेवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । संयोरभिश्रवन्तु नः ।

तिल राख्ने मन्त्रः ॐ तिलोसि सोमदैवत्यो गोसवो देवनिर्मितः । प्रत्नमत्भि पृक्तः स्वधयापितृन्लोकान् प्रिणाहि नः स्वाहा ।                                                                  फूल राख्ने मन्त्रः- श्रीश्चते लक्ष्मीश्च पत्न्यावहोरात्रे पाश्र्वे नक्षत्रााणि रुपपश्विनौ व्यात्तम् । इष्णानिषाणमुम्मऽइखाण सर्वलोकम्मऽइखाण ।                                             चन्दन राख्ने मन्त्रः- गन्धद्वारादुराधर्षानत्यपुष्टाङ्करीषिणीम् । ईश्वरी सर्वभूतानाम् तामिहोपव्हयेश्रियम् ।       अक्षता राख्ने मन्त्रः- ॐअक्षन्नमीमदन्त ह्यवप्रियाऽअधूषत । अस्तोषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया मती योजान्विन्द्रते हरी

नं. ८ . सव्य भएर  कर्ताले   मन्त्र पढ्दै तीन टुक्रा कुश लिएर कर्मपात्रको जल आपूm र सबैतिर छर्कने ८. ॐ अपवित्र पवित्रो वा सर्वास्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स वाह्याभ्यान्तरः शुचिः । ॐ पुण्डरीकाक्षः पुनातु ।

नं. ९ कर्ताले कुशपानी लिने र म अब यी सामग्रीहरुले अमुक गोत्रका फलानाको श्राद्ध गर्दछु भनेर  मन्त्र पढ्दै संकल्प गर्ने:

९. ॐ अद्येह  अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितु/अमुक शर्मणो/अस्मत्मातु/अमुक नाम्नी देबी वसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्ध मेभिद्र्रव्यैरहं करिष्ये ।                           १० संकल्प पछि हात जोडेर नं. १० को मन्त्र   तीन पटक  पढ्ने:-                                                           १०. देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः ।।३  पटक
   

 दिग्वन्धन
११. कर्ताले सव्य भएर हात जोड्ने ब्राम्हणले नं. ११ को मन्त्र पढ्दै जाने:-

नं. १२ दिग्वन्धनं/नीविवन्धनं.-अपसव्य भएर कर्ताले हातमा मोटक र तिल लिने र प्रत्येक दिशामा मोटकले तिल झार्दै जाने, ब्राम्हणले नं. १२ को मन्त्र पढ्दै जाने  ।              १२. ॐ अग्निखत्ता पितृगणाः प्रचीं रक्षतु मे दिशम् । ॐ अपहताऽअसुरा रक्षाʊसि वेदिषदः ।।   पूर्व तिर     ॐ बर्हिषदः पान्तु याम्यां ये पितरः स्थिताः । ॐ अपहताऽअसुरा रक्षाʊसि वेदिषदः ।। दक्षिणमा छर्ने ।          ॐ प्रतीचीमाज्यपास्तद्वत् ।। ॐ अपहताऽअसुरा रक्षाʊसि वेदिषदः ।। पश्चिमपट्टी छर्ने ।                 ॐ  उदीचिमपि सोमपाः। ॐ अपहताऽअसुरा रक्षाʊसि वेदिषदः ।।  उत्तर तिर छर्ने ।                     ॐ  उध्र्वतस्त्वर्यमा रक्षेत् काव्यवाडनलोऽप्यध ।। माथि आकाश तीर ।                             ॐ सर्वतस्चाधिपस्तोषां यमो रक्षां करोतु मे । भूईमा                                                                                     नीविवन्धन
नं. १३ को मन्त्र पढ्दै मोटकलाई पूmल सहित दक्षिण कट्टीमा लगेर सिउरिने :-                  १३. मन्त्रः- ॐ निहन्मि सर्व यदमेध्यवद्भवेद्धताश्च सर्वेऽसुरदानवा मया ।                                                              रक्षांसि यक्षाः सपिशाचगुह्यका हता मया यातुधानाश्च सर्वे ।।

नं. १४ को मन्त्र पढ्दै तीन टुक्रा कुश तिलमा चोवेर  तिल सहित दक्षिण तर्फ फालिदिने:- 
१४. मन्त्रः-ॐ प्रायन्तु दूरतः सर्वे दैतेया दानवास्तथा । सर्वविघ्नोपशान्त्यार्थ क्षिपामि च कुशांस्तिलान् ।।

१५  कर्ताले हातमा मोटक लिएर नं. १५ को मन्त्र पढ्दै ब्राम्हणलाई मोटकरुपि आसन दिने:-                  १५.मन्त्रः- ॐ अद्येह  अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितु/अमुक शर्मणो/अस्मत्मातु/अमुक नाम्नी देबी वसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे इदं मोटकरुपासनं ते स्वधा ।

हस्तार्घ:-                                                                                                                                                      नं. १६ अनुसार हस्तार्घ पात्र बनाउँ भनेर ब्राम्हणसंग वार्ता गर्ने ।                     १६.कर्ता:- ॐ हस्तार्घपात्रमहं करिष्ये, ब्राम्हणँ:-कुरुष्व, ।

नं. १७  ब्राम्हणको अगाडि एउटा दुना राख्ने र मन्त्र पढ्दै त्यस दुनामा पवित्र जल, तिल, पूmल, चन्दन, अक्षता राख्ने:-
१७. पवित्र राख्ने मन्त्रः-ॐ पवित्रेस्थो व्वैष्णव्व्यौसवितुर्वः प्रसव उत्पुनाम्यछिद्रेणपवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः ।तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुने तच्छकेयम् ।                                                                             जल राख्ने मन्त्रः-शन्नेदेवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । संयोरभिश्रवन्तु नः ।                                               तिल राख्ने मन्त्रः- तिलोसि सोमदैवत्यो गोसवो देवनिर्मितः । प्रत्नमदेभिः पृक्त स्वधया पितृन्लोकाने प्रिणाहि नः स्वाहा । फूल राख्ने मन्त्रः-श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यावहोरात्रे पाश्र्वे नक्षत्रााणि रुपपश्विनौ व्यात्तम् । इष्णानिषाणमुम्मऽइखाण सर्वलोकम्मऽइखाण ।                                                                                 चन्दन राख्ने मन्त्रः- गन्धद्वारादुराधर्षानत्यपुष्टाङ्करीषिणीम् । ईश्वरी सर्वभूतानाम् तामिहोपव्हयेश्रियम् ।         अक्षता राख्ने मन्त्रः- ॐअक्षन्नमीमदन्त ह्यवप्रियाऽअधूषत । अस्तोषत स्वभानवो विप्रा नविष्ठया मती योजान्विन्द्रते हरी ।।

नं. १८ ब्राम्हणले मन्त्र अनुसार कर्तालाई सोध्ने अव कर्ताले हात जोडेर भन्नेः   ?

१८. ब्राम्हणले सोध्नेः  ॐ हस्तार्घ पात्रं सुसम्पन्नम् ? कर्ताः-सुसम्पन्नम् .                            कर्ताः ॐ हस्तार्घपात्रमुत्थापयामि ?  ब्राम्हणँ: ॐ उत्थापयस्व ।                  

नं. १९ अब हस्तार्घपात्रलाई देब्रे हातमा लिने र ॐ नमो: नारायण भनि दायाँ हातले पुटकपात्रमा भएको पूmल पवित्र झिकेर ब्राम्हण भएको दुनामा राखिदिने र दाहिने हात उत्तानो पारेर त्यस पुटकपात्र(दुनो)लाई ढाकिराख्ने  ब्राम्हणले मन्त्र पढ्ने ।                                                                                       १९ ॐ यादिव्याऽआपः पयसा सम्वभूबूर्याऽअन्तरिक्षाऽउत पार्थविर्याः ।                                                               हिरण्यवर्णा यज्ञियास्ता नऽआपः शिवाः शʊस्योना सुहवा भवन्तु ।।

नं. २० अब अपसव्यले नै जल, तिल, मोटक सहित पुटकपात्र दाहिने हातमा लिने, ब्रम्हणले  मन्त्र पढ्ने । हस्तार्घपात्र भूईमा राखि अघि ब्राम्हणमा चढाएको पूmल पवित्र सोहि हस्तार्घ पात्रमा नै राखिदिने :- 
२०. मन्त्रः ॐअद्येह  अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितु/अमुक शर्मणो/अस्मत्मातु/अमुक नाम्नी देबी वसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे एष हस्तार्घस्ते स्वधा ।

मन्त्र पढि सकेपछिे अलिकति जल ब्रम्हणमा चढाईदिने ।

नं. २१ सव्य भई हात धुने र त्यस हस्तर्घपात्रमा भएको जल   मन्त्र पढ्दै साइली र बुढी औंलाले आप्mनो आँखामा लगाउने:-  २१.मन्त्रः ॐ तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतǵशृणुयाम शरदः शतं परब्रवाम पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतमदीना स्याम शरदः शतं भूयश्च शरदः शतात् ।।

अपसव्यभई पूmल पवित्र सहितको हस्तार्घपात्रलाई ब्राम्हणको बयाँतर्फ  घोप्ट्याईदिने र तीनवटा कुशका टुक्राले थिचिदिने:-

ब्राम्हणपूजा

नं. २२ अनुसार कर्ताँब्राम्हण वार्ता . कर्ताँ:-ॐ अर्चयिष्ये ।  ब्राम्हणँ:- ॐअर्चय ।

न.२३ अपसव्य बाटै ब्रम्हणलाई जल, चन्दन, पूmल, अक्षता, जनै, सुपारी, द्रव्य, वस्त्रादि चढाउने र धूप, दीप, नैवेद्य चढाउने र मोटक पानी लिएर न.२३ मा दिएको मन्त्र  पढ्ने र ब्राम्हणमा चढाईदिने र पूजाविधि सबै पूर्ण होस् भनि ब्रम्हणलाई जल सेचन गरिदिने ।    २३. मन्त्रः-ॐ अद्येह  अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितर÷अमुक शर्मणो/अस्मत्मातर/अमुक नाम्नी देबी वसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे एतान्यर्चनानि अत्र गन्धपुषक्षताम्बूलयज्ञोपवित धूपदीपनैवेद्यद्रव्यवासांसि ते स्वधा ।

ॐअर्चनविधे सर्व परिपूर्णमस्तु ।

अन्नसङ्कल्पः । भूस्वामी         

नं. २४  कर्ताले सव्यभई आचमन गर्ने र पुन अपसव्य भई वायाँतिर भूस्वामि सिदा राख्नको लागि जलले चतुष्कोण मण्डल बनाउने । ब्रम्हणले  मन्त्र पढ्ने ।                                                                           २४. मन्त्रः-ॐ यथा चक्रायुधो बिष्णुस्त्रैलोक्यं परिरक्षति । एवं मण्डलभस्मैतत्सर्वभूतानि रक्षतु ।।                               मन्त्रः-ॐ इदमन्नं सजलमेतद् भूस्वामिपितृभ्यो नमः ।                                     अन्नसङ्कल्पः -                                                                                                                                                                              नं. २५ जल, तिल, मह सहितको अन्न सहितको सिदा त्यस बेदीमाथि राखेर दक्षिणतर्फ फर्किएर हातमा मोटक पानी लिई मन्त्र पढ्ने ।                   

२५. ॐ पृथिवि ते पात्रं द्योरपिधानं ब्रम्हणस्य मुखे अमृते अमृतं जुहामि स्वाहा । इत्यालभ्य, ॐइदं विष्णुविचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् । समूढमस्यपाʊसुरे । ॐ विष्णोकव्यमिदं रक्ष्मदीयम् .....                                                                                 

नं. २६  दयाँ हातको बुढि औंलाले देखाउदै मन्त्र पढेर जल, घीउ, अन्नलाई देखाउदै भन्ने:-  
 २६. मन्त्रः-ॐइदंमन्नंम्, ॐ  इमा आपः, इदमाज्यम्, ॐ  इदं हविः ।                                     नं. २७ को मन्त्र पढ्दै बाँतफबाट सिदामा तिल छर्कने :-                          २७. ॐ अपहताऽसुरा रक्षा ʊसि वेदिषदः ।

नं. २८  अपसव्य मै दायाँ हातमा मोटक पानी लिने बायाँ हातको बुढि र चोर औलाले सिदा अर्थात् अन्नपात्रमा छोएर मन्त्र पढ्ने :-  २८.मन्त्रः-ॐअद्येह  अमुक गोत्रायास्मत्पित्रे/अमुक शर्मणे/अस्मत्मात्रे/अमुक नाम्नी देब्यैवसुस्वरुपस्य/वसुस्वरुपया  अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे इदमन्नं सजलं सोपस्करं परिविष्ट परिवेक्ष्यमाणं अक्षयतृप्तिहेतोस्ते स्वधा ।                                                                                            अब २९ नं. को मन्त्र पढेर ब्राम्हणलाई अन्नसङ्कल्प पूरा भयो तपाई भोजन गर्नुहोस् भन्ने र ब्राम्हणलाई जल छर्किदिने ।                                                                                      २९.कर्ताँ ॐ  अन्नसङ्बल्पसिद्धिरस्तु । भवान् प्राशयतु

सव्य भई आचमन गरेर गायत्री जप गर्ने र नं. ३० का मन्त्रहरु पढ्ने:-                                                         

३०. मन्त्रः-ॐ मधुव्वाताऽऋतायते मधुक्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्त्योषधिः।।  ॐमधुनक्त मुतोषसोमधुमत्पार्थिव ǵरजः । मधुद्यौरस्तु नः पिता/माता ।। ॐमधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाँ अस्तु सूर्यः । माध्वीर्गावोभवन्तुनः ॐ  मधु ॐ मधु ॐ मधु ।                                                                                               ॐ अन्नहीनं क्रियाक्रियाहीनं विधिहिीनं च यद्भवेत् ।    तत् सर्वमच्छिन्द्रमस्तु भास्करस्य प्रसादतः ।।              ॐ नमस्तुभ्यं विरुपाक्ष नमस्ते नेकचक्षुसषे । नमः पिनाकहस्ताय बज्रहस्ता वै नमः ।।                     

सम्भव  भएसम्म अन्नसङ्कल्प पछि पितृसुक्तका  निम्न मन्त्रहरु पाठ गर्नु पर्छः - हरि ॐअग्नयेकाव्यवाहनायेति ६ श्लोक, ॐ तदेवाग्नि १६ श्लोक, ॐ कृणुष्व पाज ईति ५ श्लोक, ॐ  सुरावन्तमित्यादि ४० श्लोक, ॐ सहस्रशिर्षेति १६ श्लोक र रुद्रीको पाँचौ अध्याय ॐ नमस्ते ईति ६६ श्लोक सहित जम्मा १४९ श्लोक पाठ गर्न उपयुक्त हुन्छ । त्यस पछि सके रामगिता (रामायण उत्तरकाण्डका श्लोकहरु )

 विकिर दान

३१. सव्यमा नै दक्षिणपट्टी टुप्पो पारेर कुशका ३ वटा टुक्राहरु राखिदिने ।  i             ३१. मन्त्रः-असंस्कृतप्रमीतानां त्यागिनां कुलयोषिताम् उच्ष्टिभागधेयानां दर्भेषु विकिरासनम् ।            ३२. एउटा दुनामा घीउ, मह र तिल मिसाएको अन्न लिने र एउटा दुनामा पानी लिने र नं. ३२ को मन्त्र पढेर कुश माथि घोप्ट्याइ दिने ।        
३२. मन्त्रः- अग्निदग्धाश्च ये जीवा येऽप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिम् ।।     औठि फुकालेर त्यहिं राखिदिने, सव्य हुने र हातगोडा धुने, ६ पटक आचमन गर्ने, गायत्री जप गर्ने र हरि हरि भनेर भगवानलाई सम्झने ।  र ३३ नं. को मन्त्र जप्ने, ३ पटक  मधु मधु मधु

३३. मन्त्रः-ॐमधुव्वाताऽऋतायते मधुक्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्त्योषधिः।।                                           ॐ मधुनक्त मुतोषसोमधुमत्पार्थिव ǵरजः ।     मधुद्यौरस्तु नः पिता/माता ।।                                                 ॐ मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाँ अस्तु सूर्यः । माध्वीर्गावोभवन्तुनः   ॐ मधु ॐ मधु ॐ मधु ।                                  

३४ पुनः अपसव्य भएर ब्राम्हण अघाए भन्ने ठानेर नं. ३४ को मन्त्र पढेर ब्रम्हणलाई चुठ्ने जल चढाइ दिने । ३४. मन्त्र:- ॐ  जलगण्डूषमिदं ते ।

अपसव्यले नै अंजलि बाँधेर नं. ३५ को मन्त्रले ब्राम्हणलाई सोध्ने :-                            ३५. मन्त्रः-ॐ  स्वादितमम् । ॐ  सुस्वादितमिति प्रतिवचनम् ।  ॐ शेषंमन्नं किं क्रियताम् । ॐ इष्टैः सह भूज्यताम् । इति प्रतिवचनम्  । कर्ता:- ॐ पिण्डदानमहं करिष्ये । ब्रम्हण:- ॐ  कुरुष्व । इति प्रतिवचनम् ।

पिण्ड दान                                                                  नं. ३६ अपसव्यले नै  दक्षिण तर्फ पानीढोलो भएको पिण्डवेदी बालुवाबाटतयार गर्ने  र कुशका ३ वटा लामा टेक्राहरु बायाँ हातमा लिने र मन्त्रपढ्दै दायाँ हातले बेदीमा दक्षिणबाट दुइवटा रेखा कोर्दै उत्तरतर्फ ल्याउने र कुश रेखामाथि उत्तरतर्फ फर्काएर राख्ने:-                                                                         ३६. मन्त्रः-ॐ अपहताऽसुरा रक्षा ʊसि वेदिषदः ।                                                                               अपसव्यले नै नं. ३७ को मन्त्रपढ्दै आगाका कोइला पिण्डबेदी माथि घुमाएर दक्षिणतर्फ                  खसालिदिने :- 
३७. मन्त्रः-ॐ ये रुपाणि प्रतिमुञ्चमानाऽअसुराः सन्तः स्वधया चरन्ति ।                                                           परापुरो निपुरो ये भरन्त्यग्निष्ठाँलोकान् प्रणुदात्यस्मात् ।।

अपसव्यले नै नं. ३८ को मन्त्रपढ्दै बेदीमा जल छर्कने र जरा नभएको कुश बेदीमा ओछ्याउने :-
३८.मन्त्रः- शन्नेदेवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । संयोरभिश्रवन्तु नः ।                                                            नं. ३९. सव्य भएर मन्त्र तीनपटक पढ्ने ।                                                                                               ३९. ॐदेवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः ।। ३

अवनेजन दिने :-                                                                                                                                               अपसव्य भएर बायाँ हातमा दुनामा पानी र दायाँ हातमा मोटक पानी लिने ब्राम्हणले नं. ४० को संकल्प पढ्ने । संकल्प पढिसकेपछि मोटकलाई पिण्डदिने स्थानमा राखि दुनाको जल चढाईदिने:-

४०. मन्त्रः-ॐअद्येह अमुक गोत्रायास्मत्पितर÷अमुक शर्मन्÷अस्मत्मातर÷अमुक नाम्नी देब्यैवसुस्वरुपा÷वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे पिण्डस्थानेऽअवनेजनं निक्ष्व ते स्वधा । इति अवनेजनमे दध्यात् ।

अपसव्यबाटै  पायसमा गाईको दुध, दही, घीउ, मह, चिनी, केरा आदि राखेर गोलो पिण्ड तयार गर्ने र पिण्डमा बाहिरबाट तिल छर्कने । दायाँ हातमा मोटक र पिण्ड बायाँ हातमा दुनामा जल लिने ब्राम्हणले नं. ४१ को पिण्डदान संकल्प पढ्ने । सङ्कल्प पढिसकेपछि  पिण्ड बेदीमा अघि राखिएको मोटक माथि पिण्ड राखिदिने                              ४१.मन्त्रः- ॐअद्येह अमुक गोत्रायास्मत्पितर/अमुक शर्मन्/अस्मत्मातर/अमुक नाम्नी देब्यैवसुस्वरुप /वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे एषपिण्डो ऽअमृतस्वरुपोऽअक्षय्यतृप्तिहेतोस्ते स्वधा ।

नं.४२  अब वेदीमाथि ओछ्याएको लामो कुशमा हात पुछ्ने, औठि फाल्ने र हात धोएर सव्य भएर ६ पटक आचमन गर्ने र हरि हरि सम्झने । सव्यबाटै एउटा दुनामा चन्दन अक्षता, पूm, तिल लिने र उठेर बायाँतिरबाट घुम्दै उत्तरतर्फ फर्किने, पितृको भास्कर मूर्ति लाई स्मरण, ध्यान गर्ने, अपसव्य हुने र मन्त्र पढ्दै दक्षिणतर्फ फर्केर हातमा लिएको फूल अक्षता पिण्डमाथि चढाइदिने ।                                                                                   ४२. मन्त्रः-ॐअत्र पितरो मादयध्वं यथाभागमा वृषायध्वम् । ॐ अमिदन्त पितरो यथाभागमा वृषायिषत ।

 नं. ४३ . प्रत्यावनेजनको लागि वायाँ हातमा एउटा दुनामा जल लिने, दायाँ हातमा त्यहि दुनाको पानीमा चोवेर मोटक लिने र  सङ्कल्प पढेर मोटक र जल पिण्डमा चढाइदिने ।                ४३. मन्त्रः-ॐअद्येह अमुक गोत्रायास्मत्पितर/अमुक शर्मन्/अस्मत्मातर/अमुक नाम्नी देब्यैवसुस्वरुप/वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे  इदं पिण्ड प्रत्यवनेजनं ते स्वधा । इति पिण्डे प्रत्यवनेजनैदद्यात् ।

नं. ४४  कम्मरमा स्यूरिएको पूmल मोटक विसर्जन गरी (खसालि)दिेने, सव्य भएर आचमन गर्ने र हरि हरि संझने । पुन अपसव्य भएर बायाँ हातले लिएकोे धागो सुत्र दायाँ हातले पिण्डमाथि उत्तर दक्षिण पारेर चढाइदिने र मन्त्र पढ्ने ।  
४४. मन्त्रः- ॐ नमो वः पितरो रसाय नमोव पितरः शोषाय नवो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितारो घोराय नमो वः पितरो मन्ववे नमो वः पितरः पितरो नमो वोः गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ।

पिण्डपूजनम्  
नं. ४५  चन्दन, अक्षता पूmलले पिण्ड पुजागर्ने र मोटकपानी हातमा लिएर संकल्प पढ्ने र धुप, दीप, नैवेद्य, पान, मसला, सुपारी, भेटी आदि बासनादार द्रव्यहरु पिण्डमा चढाउने ।

४५. मन्त्रः-ॐ अद्येह अमुक गोत्रायास्मत्पितर/अमुक शर्मन्/अस्मत्मातर/अमुक नाम्नी देब्यै वसुस्वरुप ÷वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे  एतानि पिण्डार्चनानि अत्र सुत्रगन्धपुष्पाक्षता धूपदीपैक्षवादि, नैवेद्य, ताम्बूल यज्ञोपवित , द्रव्यवासांसि ते स्वधा । इति गन्धादिक मुत्सृजेत् ।

अब नं. ४६ को मन्त्र पढ्दै ब्राम्हणलाई चढाउदै जाने :-                                  ४६ ॐ शिवा आपः सन्तु   इतिजलम्, ॐ सौमनस्यमस्तु ,  इति पुष्पम्, ॐअक्षतं चारिष्टमस्तु  इति तण्डुलान् दद्यात् ।

 नं. ४७  सव्य भएर पूर्वफर्केर हात जोड्ने, ब्राम्हणले वक्षमाण मन्त्र पढ्ने ।                    ४७. ॐ अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् । ब्राम्हणस्य करे न्यस्ता शिवा आपो भवन्तु मे ।। लक्ष्मीर्वसति पुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे । लक्ष्मीर्वसति गोष्ठेषु सौमनस्यमं ददातु मे ।। अक्षतं चास्तु मे पुण्यं शान्तिः पुष्टिर्धृतिस्तथा । यद्यच्छे«यस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम ।।

नं. ४८ कर्ताले कर्मपात्रको जल मन्त्रैपिच्छे आफ्नो सिरमा छर्कदै जाने, ब्राम्हणले मन्त्र  पढ्ने ।
४८. ॐ अस्मत्कुले दीर्घमायुरस्तु, ॐ शान्तिरस्तु, ॐ पुष्टिरस्तु, ॐ बृद्धिरस्तु, ॐ यच्छे«यस्तदस्तु, ॐ यत्पापं तत्प्रतिहतमस्तु, भूमौ ॐ द्विपदे चतुष्पदेभ्यः शान्तिर्भवतु । इति

नं. ४९ अपसव्य हुने र पिण्ड बटारेर बाँकी रहेको अन्न पिण्डको नजिक लगेर खसालिदिने र बायाँ हातमा दुनामा पानि र दायाँ हातमा मोटक पानि लिने, ब्राम्हणले सङ्कल्प पढ्ने । अक्षेदक जल दिने ॐ अद्येह अमुक गोत्रस्यस्मत्पितु/अमुक शर्मन्/अस्मत्मातु/अमुक नाम्नी देवी वसुस्वरुपस्य ÷वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे दत्तैतदन्नपानादिकं उपतिष्ठताम् । इति पिण्डेऽक्षयोदकं दद्यात् ।

  नं. ५०  सव्य हुने र कर्ताले पूर्वतर्फ फर्किएर हात जोडेर आशीष माग्ने, ब्रम्हणले आशिर्वचन पढ्दै जाने भन्दै जाने :-

नं. ५१ सव्यमा नै                                                               ५१. ॐ यमं कामं कामयते सोस्मै कामः समृध्यताम् ।

नं. ५२ अपसव्यभई ब्राम्हणको बायाँतर्फ घोप्ट्याएको दुनोवाट पूmल पवित्र झिकी पिण्डमाथि राखिदिने र ब्राम्हणलाई  स्वधा वाचन गर्न आग्रह गर्ने  :-                                ५२. कर्ता :-ॐ स्वधा वाचयिष्ये   ।   ब्रम्हणँ :- ॐ वाच्यताम् ।

नं. ५३  अपसव्यमै रहेर कर्ताले हात जोडेर बस्ने ब्रम्हणले सङ्कल्प पाठगर्ने:- 
५३. मन्त्रः-ॐअद्येह अमुक गोत्रस्यस्मत्पित्रे/अमुक शर्मन्/अस्मत्मात्रे/अमुक नाम्नी देव्यै वसुस्वरुपा /वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्धे स्वधोच्यताम्  । ॐ अस्तु स्वधा ।

नं.५४ कर्ताले एउटा भाँडोमा गाइको दुध लिने र दक्षिण तर्फ फर्काएर धारा लगाइदिने, ब्राम्हणले मन्त्र पढ्ने:-  ५४. मन्त्रः-ॐ उर्जंवहन्तिरमृतं घृतं पयः कीलालं परिस्रुतम् । स्वधास्य तर्पयत् मे पितृन् ।।

नं. ५५  मन्त्र पढेर पिण्डदान क्रिया सम्पन्न भएको ब्राम्हणलाई जानकारी गराउने  :-                            ५५. ॐ पिण्डः सम्पन्नः । ॐ सुसम्पन्नः । ॐ पिण्ड उत्थापयामि । ॐ उत्थापयस्व

नं. ५६  सव्य भई निहुरिएर पिण्डको वासना लिने ।  अपसव्य भएर पिण्डलाई एउटा टपरीमा उठाउने र त्यहाँ राखिएका कुशलाई आगोमा हालिदिने । सव्य भई पिण्ड उठाएको स्थानमा मन्त्रले शंख, चक्र लेखेर पूजागर्ने:-   
५६. ॐ शंखाय नामः चक्राय नमः ।

नं. ५७ अपसव्य भई पिण्ड लिएर उठ्ने र पिण्डको टपरी काधमा राखेर गया जान एकफन्को घुम्ने र पिण्डको टपरी र्भूमा राखि मन्त्र पढ्ने:-                                                                                                     पितृरुपेण स्वयमेव जनार्दनः । तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात् ।।

बसन्तपूजा

नं. ५८ को सव्य भएर मन्त्र पढ्दै  घरका परिवार सहित भएर वसन्तको पूजागर्ने । कपूर धूपबत्ती नैवेद्य गर्ने बाँकी बत्तिहरु भए निराजन वालिदिने :-                                   ५८. ॐवसन्ताय नमस्तुभ्यं ग्रीष्माय च नमो नमः ।   वर्षाभ्यश्च शरत्संज्ञ ऋतवे च नमो नमः ।। हेमन्ताय नमस्तुभ्यं नमस्ते शिशिराय च । माससंवत्सरेभ्यश्च दिवसेभ्यो नमो नमः ।।                                                 अपसव्य भई घोप्ट्याएको अर्घपात्र दुना उत्तानो पारी दिने । 

दक्षिण संकल्प

नं. ५९ सव्य भएर (विश्वेदेव)ब्रम्हणलाई दिने दक्षिणाको लागि एउटा दुनामा कुश, तिल, जल, पूmल दक्षिणा द्रव्य हातमा लिने ब्राम्हणले सङकल्प पढ्ने:-                      ५९. मन्त्रः-ॐअद्येहेत्यादि अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितुर /अमुक शर्मणो /अस्मत्मातुर/अमुक नाम्नी देवी वसुस्वरुपा ÷वसुस्वरुपया अद्यकर्तव्यसाम्बत्सरिकैकोद्दिष्टश्राद्ध कर्मणः साङ्गतासिद्ध्यमिमां दक्षिणां  रजतखण्डं चन्द्रदैवतम यथानाम गोत्राय यथानाम शर्मणे ब्राम्हणाय तुभ्यमहं सम्प्रददे ।

नं. ६० पुन भूयसि दक्षिणाको लागि एउटा दुनामा दक्षिणा द्रव्य, कुश, तिल, पूmल सहित भूईमा राखेर भूयसि सङ्कल्प पढने:-                                           ६०. मन्त्रः-ॐअद्येहेत्यादि पूर्वसङ्कल्पमुचार्य अमुक गोत्रस्य अस्मत्पितुर /अमुक शर्मणो /अस्मत्मातुर/अमुक नाम्नी देवी वसुस्वरुपा /वसुस्वरुपया अद्यकृतैतत्साम्बत्सरिकै एकोद्दिष्टश्राद्ध कर्मणो न्यूनातिरिक्त पूरणार्थमिमां भूयसिं दक्षिणां  रजतखण्डं चन्द्रदैवतं (ताम्रखण्डं सूर्यदैवतं यद्देयं अन्नपानादिकं द्रव्यं च यथानाम दैवतमं नानानाम गोत्रेभ्यो नानानाम शर्मणेभ्यो  ब्राम्हणेभ्यो यथाभागं विभज्य यथाकाले दांतुंमहं जले उत्सृजे । इति जले उत्सृजेत् ।  जलमा छुवाएर राख्ने ।

ब्राम्हण विसर्जनम्

नं. ६१ अपसव्य भएर मन्त्र पढ्दै विश्वेदेव ब्राम्हणलाई तिन पटक पानी सेचन गरी  शिखा फुकाएर विदा गरी दिने:-                                                              ६१ॐ अभिरम्यताम्, ॐ अभिरताः स्मः । इति प्रतिवचनान्ते ।                                                                     ॐ आ मा वाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरुपे ।                                       आ मा गन्तां पितरामातरा चामा सोमोऽअमृतत्वेन गम्यत् ।।

नं. ६२ सव्य भएर मन्त्र तीन पटक पढ्ने:-                                            ६२. ॐ देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च । नमः स्वाहायै स्वधायै नित्यमेव नमोनमः ।।३ पटक

नं. ६३ अपसव्य भएर  दियो ढाकी दिने ÷ निभाइदिने  र सव्य भएर आचमन  गर्ने  र अञ्जलि बाँधेर प्रार्थाना गर्ने:-      ६३.ॐ यत्कृतं तत्सुकृतमस्तु, यन्न कृतं तद्विष्णे: प्रसादात् ब्राम्हणवचनाच्च सर्व परिपूर्णमस्तु । ॐ अस्तु परिपूर्णम्।            
ॐ प्रमादात्कुर्वतां  कर्म प्रच्यवेताध्वरेषु च । स्मरणादेव तद्व्ष्णिेः सम्पूर्ण स्यादिति श्रुतिः ।। आयु प्रजांं धनं विद्यां स्वर्ग मोक्षसुखानि च । प्रयच्छन्तु तथा राज्यं पितरः श्राद्धतर्पिताः ।।

कर्मसमर्पणम्

नं. ६४ कर्मपात्रमा भएका कुशहरु हातमा लिने र मन्त्र पढ्ने कुशलाई भूईमा छाडि दिन:-  ६४. ॐ कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा  बुद्धत्मना वाऽनुसृतः स्वभावात् ।                                                                      करोमि यद्यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयेतत् ।।

नं. ६५ कर्ताले हात जोडेर बस्ने ब्राम्हणले मन्त्र पढ्दै जाने  । विष्णुलाई स्मरण गर्ने ।            ६५. ॐ यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपोयज्ञक्रियादिषु । न्यूनं सम्पूर्णतां याति सद्यो वन्दे तमच्युतम् । ॐ अच्युचाय नमः । ॐ अच्युचाय नमः । ॐ अच्युचाय नमः ।

नं. ६६ कर्ताले हात जोडेर बस्ने ब्राम्हणले चतुर्भिश्च मन्त्र पढ्ने:-                         ६६.ॐ चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च  । हूयते च पुनद्र्वाभ्यामं स मे विष्णुः प्रसीदतु ।।

 आशिर्मन्त्रपाठ

नं. ६७ कर्ताले हात जोडेर बस्ने ब्राम्हणले तलको आशिर्मन्त्रपाठ गर्ने:-

प्रसाद ग्रहणः                                                          

६८. ॐ आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षसुखानि च । प्रयच्छन्तु तथा राज्यं पितरः श्राद्धतर्पिताः ।।

।।अस्तु ।।